Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Baltic Sea Region

 

Artykuły

Strategia energetyczna dla Miasta i Gminy Niepołomice

Pozornie sprawa jest prosta: energia jest coraz droższa, wytwarzana tradycyjnymi metodami zanieczyszcza środowisko, trzeba ją więc oszczędzać i wykorzystywać źródła odnawialne. Powstaje jednak pytanie: w jakim stopniu i w jaki sposób jest to wykonalne i opłacalne na danym terenie, uwzględniając jego konkretne uwarunkowania, możliwości i zasoby? Nasuwa się też pytanie drugie: jak zaplanować zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego gminy, biorąc pod uwagę zmiany warunków lokalnych i zewnętrznych w nadchodzących latach?

Opracowana w ramach projektu Public Energy Alternatives (PEA) Strategia Energetyczna dla Miasta i Gminy Niepołomice daje odpowiedzi na te i szereg innych pytań. Dokument ten, obejmujący okres 20 lat, uwzględnia ramy i zamierzenia zawarte w opracowaniach o podobnym charakterze wykonanych dla Małopolski, całego kraju i Unii Europejskiej. Ma na celu określenie zadań i odpowiadających im działań zmierzających do ustanowienia na terenie Gminy tak zwanego Regionu Energetycznego, kreującego nowe profile wytwarzania i wykorzystania energii oraz odpowiadającego na potrzeby wynikające z konkurencji w kontekście społecznym, gospodarczym i politycznym. 

Punkt wyjścia stanowi przedstawiony w Strategii aktualny obraz gminy, którego ramy obejmują historię i położenie geograficzne, zasoby naturalne oraz czynniki społeczne i gospodarcze determinujące potencjał i rozwój ekonomiczny na danym terenie, a także potrzeby energetyczne i ich zaspokojenie. Przeanalizowano ze szczególną uwagą sytuację w budownictwie mieszkaniowym, tendencje demograficzne, stan i rozwój przemysłu oraz pozostałych branż działalności gospodarczej, zestawiając te dane z wielkością dostaw energii według poszczególnych nośników oraz jej zużyciem w obiektach komunalnych, handlowych i usługowych, w gospodarstwach domowych i w przemyśle.  Przedstawiono także aktualny stan infrastruktury energetycznej, dotyczącej w szczególności dwóch głównych nośników: energii elektrycznej i gazu ziemnego z uwzględnieniem możliwości jej rozwoju  w celu zaspokojenia wzrastających potrzeb. Mając na uwadze główne cele Strategii, obecny obraz gminy uzupełniają rezultaty dotychczasowych działań związane z oszczędnością energii i wykorzystaniem źródeł odnawialnych. Zanalizowano na podstawie dostępnych danych wielkość zasobów OZE na terenie gminy oraz stopień nich wykorzystania.

Warunki naturalne determinują dostęp do odnawianych źródeł energii. Gminę Niepołomice charakteryzuje dobre nasłonecznienie, tylko o 9% mniej intensywne od występującego na terenach najlepiej nasłonecznionych w Polsce. Stanowi to znaczący potencjał w zakresie ogrzewania pomieszczeń i ciepłej wody użytkowej z wykorzystaniem instalacji solarnych, a także generowania energii elektrycznej przez instalacje fotowoltaiczne. Podobnie korzystne warunki występują w odniesieniu do źródeł geotermalnych, szczególnie tych ulokowanych w pokładach dewońskich. W tym przypadku o ich wykorzystaniu decydują jednak kwestie wysokich kosztów inwestycyjnych przy aktualnie dostępnych technologiach eksploatacji. Podobnie kształtuje się sytuacja w zakresie hydroenergetyki. Przepływająca przez teren Gminy Wisła stanowi naturalny potencjał, którego wykorzystanie stoi jednak poza możliwościami Gminy i jest uzależnione od decyzji i finansowania na szczeblu rządowym.

Opracowanie obecnego obrazu Gminy, uwzględniającego szczegółowo główne aspekty społeczne i ekonomiczne, pozwoliło na określenie przewidywanego zapotrzebowania na energię w okresie objętym Strategią. Wykorzystano przy tym prognozy demograficzne, dostępne prognozy agencji energetycznych oraz analizy i szacunki własne.

Strategia, jako jeden z priorytetów traktuje zagadnienie wpływu sektora energetycznego na środowisko naturalne. Wskazuje sposoby i środki minimalizacji jego negatywnego wpływu bazując na scenariuszach określonych w „Założeniach Polityki Energetycznej Polski do roku 2020". Mając na uwadze zrównoważony rozwój energetyki w regionie, Strategia przedstawia wszystkie aspekty osiągania tego celu poprzez zwiększanie wykorzystania jej źródeł odnawialnych, racjonalizację zużycia i wynikający z tych działań pozytywny wpływ na środowisko naturalne.

Dokument opracowano z myślą o wszystkich podmiotach posiadających wpływ na politykę energetyczną w gminie. Są to przedstawiciele władz lokalnych, dla których Strategia będzie swego rodzaju przewodnikiem systematyzującym działania związane z zabezpieczeniem potrzeb energetycznych na powierzonym im obszarze, ale również przedstawiciele biznesu, organizacji pozarządowych, stowarzyszeń i innych grup społecznych podchodzących z zainteresowaniem i dbałością do najżywotniejszych problemów gminy.

Strategia Energetyczna dla Miasta i Gminy Niepołomice opracowana została przez zespół Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie i Małopolską Agencję Energii i Środowiska przy współpracy z Urzędem Miasta i Gminy Niepołomice, jako główne zadanie Projektu Public Energy Alternatives realizowanego w ramach Programu Baltic Sea Region współfinansowanego z funduszy Unii Europejskiej. Dokument ten jest dobrym przykładem dla innych miast i gmin regionu Małopolski i całego kraju. Sprecyzowanie podejmowanych działań w zakresie energetyki i jej rozwoju na terenie gminy w dłuższej perspektywie czasowej, jest bardzo ważnym zadaniem z punktu widzenia jej władz, mieszkańców oraz całego kraju.

 

 

Szkolenia dla osób wdrażających strategię energetyczną

Ważnym uzupełnieniem strategii energetycznej było szkolenie przeznaczone dla osób zaangażowanych w jej wdrożenie. Przygotowanie programu takiego szkolenia oraz przeprowadzenie pilotażowej edycji znalazło się pośród głównych zadań projektu PEA. Jego zakres ustalono po konsultacjach z przedstawicielami Urzędu Miasta i Gminy Niepołomice, którego pracownicy stanowić mieli z założenia podstawową grupę uczestników.

Celem szkolenia było przekazanie uczestnikom wiedzy na tematy techniczne i formalno-prawne związane z przygotowaniem i prowadzeniem inwestycji z obszaru racjonalnego zużycia energii oraz wykorzystania jej odnawialnych źródeł, a także eksploatacji wykonanych instalacji. Cel ten determinuje związek programu szkolenia z wcześniejszymi rezultatami projektu PEA takimi, jak Strategia Energetyczna wraz z planem jej wdrożenia oraz wykonana w Niepołomicach pilotażowa instalacja oparta na odnawialnych źródłach energii.

Po zakończeniu okresu przygotowawczego, w którym opracowano merytorycznie zaplanowane tematy wraz z niezbędnymi materiałami, szkolenie zostało zrealizowane w dniach 30 czerwca i 1 lipca 2012. Łączny czas trwania przewidziano na 20 godzin wykładowych (po 45 minut każda).

Zakres szkolenia można podzielić na cztery grupy tematyczne:

 

Grupa 1. Formalne aspekty wdrażania odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej.

Materiał opracowano w oparciu o regulacje europejskie, narodowe i lokalne. Pokazano w jaki sposób dyrektywy europejskie, oraz narodowe i lokalne akty prawne promują inicjatywy związane z OZE i EE, stwarzają możliwości ich realizacji w zgodzie z realiami ekonomicznymi. Omówiono różne mechanizmy wsparcia takie, jak feed in tariffs, zielone certyfikaty itp. Przeprowadzono też dyskusję na temat możliwych udoskonaleń istniejącego prawa, zwłaszcza w zakresie odnoszącym się do małych producentów energii.

 

Grupa 2.  Lokalny potencjał energetyczny i technologie służące jego wykorzystaniu.

Przedstawiono główne źródła energii odnawialnej opisane w Strategii Energetycznej Gminy Niepołomice i planie jej wdrożenia.  Zgodnie z tymi dokumentami energia słoneczna, biomasa i geotermia stanowią użyteczny potencjał gminy, podczas gdy zbyt mała wietrzność notowana na jej terenie nie pozwala wiązać zbyt dużych oczekiwań z energetyką wiatrową. W tym kontekście skupiono się na omówieniu rozwiązań z dziedziny technologii solarnej, fotowoltaicznej oraz wykorzystania biomasy i zasobów geotermalnych. Przedstawiono szereg zaleceń i porad technicznych, przydatnych na etapie przygotowania inwestycji oraz w sprawowaniu nadzoru inwestorskiego nad jej realizacją, a także w trakcie eksploatacji. Oprócz kwestii technicznych poruszono również zagadnienia opłacalności ekonomicznej i korzyści ekologicznych. Omówiono zasady obliczania odpowiednich wskaźników oraz przedstawiono użyteczne programy komputerowe. Do tej samej grupy tematycznej zaliczyć można omówienie realizacji zadań przewidzianych w Strategii dla sektora publicznego, prywatnego i przemysłowego, a także przedstawienie przykładu wykorzystania przemysłowej energii odpadowej.

 

Grupa 3. Technologie zastosowane w niepołomickiej instalacji pilotażowej OZE.

Wykład dotyczący tego tematu opisywał główne idee, tworzenie projektu koncepcyjnego i realizację  systemu zainstalowanego w budynku „Sokoła”.  Na instalację składają się hybrydowe panele termiczno-fotowoltaiczne, panele fotowoltaiczne oraz unikalny system magazynowania energii elektrycznej wykorzystujący ogniwo paliwowe. W budynku przeprowadzono też kilka modernizacji zmierzających do ograniczenia zużycia energii elektrycznej, które zostały omówione w ramach szkolenia. Uczestników zaznajomiono szczegółowo z zastosowanymi technologiami oraz metodologią obliczeń i symulacji przeprowadzonych na etapie projektu. Przedstawiono też już osiągnięte  rezultaty w zakresie oszczędności energii oraz oczekiwania, związane z wynikami testów, które prowadzone będą w ciągu minimum rocznej eksploatacji systemu.

 

Grupa 4. Seminarium projektowe: Popularne i użyteczne narzędzia do obliczeń i symulacji instalacji OZE.

O ile zawartość poprzednich grup tematycznych przygotowana była do zajęć prowadzonych w formie interaktywnego wykładu z udziałem audytorium w formie pytań i krótkich dyskusji, o tyle tematy z grupy 4 zrealizowano w formie seminarium z intensywnym udziałem wszystkich uczestników. Celem zajęć seminaryjnych było opracowanie praktycznych zadań typowych dla fazy przygotowania inwestycji takich jak: obliczanie zapotrzebowania mocy i energii, formułowanie i ocena różnych wariantów projektowych, wybór najkorzystniejszego rozwiązania, przygotowanie specyfikacji przetargowej. Uczestnicy seminarium mieli też okazję zapoznać się z następującymi aplikacjami komputerowymi do obliczeń i symulacji komputerowych systemów wykorzystujących odnawialne źródła energii takich jak:

  • bezpłatna aplikacja (przygotowana przez naukowe instytucje Komisji Europejskiej) umożliwiająca określenie nasłonecznienia w wybranej lokalizacji i energię możliwą do uzyskania z wykorzystaniem paneli fotowoltaicznych
  • popularny program komputerowy do obliczeń instalacji na bazie paneli termicznych , wyposażony dodatkowo w moduły określające parametry ekonomiczne (takie jak IRR oraz NPV), a także obliczające wartość ekwiwalentu CO2
  • zaawansowany system komputerowy do obliczeń złożonych, multiwalentnych instalacji OZE.

Uczestnicy, wspomagani przez prowadzącego mieli okazję testować warianty zadanego systemu OZE dla różnych konfiguracji, warunków i parametrów.

Opisywane szkolenie stanowiło tak zwany „moduł 2” szkoleń opracowanych w ramach projektu PEA. Jest to moduł przewidziany dla profesjonalistów. Uczestnicy szkolenia rekrutowali się więc głównie spośród osób zajmujących się w swojej pracy zawodowej zagadnieniami związanymi z zaopatrzeniem w energię, a w tym również w energię ze źródeł odnawialnych. Byli to pracownicy Urzędu Gminy, którzy zajmować się będą przygotowywaniem inwestycji w OZE, właściciele i pracownicy firm działających na zlecenie gminy oraz specjaliści związani z problemami efektywności energetycznej, a także osoby poza-zawodowo interesujący się energetyką odnawialną.

Po zakończeniu szkolenia, uczestnicy poproszeni zostali o wypełnienie anonimowych ankiet ewaluacyjnych. Ocenie podlegały między innymi:

  • opracowanie zakresu i tematyki szkolenia
  • organizacja
  • przydatność w praktycznym stosowaniu przedstawionej wiedzy
  • jakość materiałów szkoleniowych
  • jakość wyposażenia sali wykładowej
  • poziom prowadzenia zajęć przez każdego z trzech wykładowców
  • długość kursu

Generalnie ankieta pokazała, że uczestnicy byli usatysfakcjonowani szkoleniem. Niemal wszystkie oceny wystawione przez ogół ankietowanych były bardzo dobre i dobre. Daje to podstawę do stwierdzenia, że przygotowane i przeprowadzone szkolenie okazało się w pełni przydatne i na jego podstawie możliwa jest realizacja kolejnych tego typu przedsięwzięć. Zdjęcia z przeprowadzonego szkolenia znajdują się w galerii.

 

Odnawialna energia w zamkowych wnętrzach

Turystyczna chluba Niepołomic - odrestaurowany Zamek Królewski jest szeroko znany i rozpoznawalny zarówno w kraju jak i poza jego granicami. Walory architektoniczne stanowią tu wspaniałą oprawę tętniącego życiem miejsca, w którym organizowane są koncerty, wystawy, konferencje, bale i spotkania. Przez dziedziniec i komnaty przewijają się turyści, podziwiając ich kameralne piękno. Można tu zanocować w przytulnym hotelu i posilić się w restauracji.

Samorząd Miasta i Gminy Niepołomice przywrócił budowli dawny, historyczny blask, wykorzystując w tym celu dostępne współcześnie nowe rozwiązania techniczne. Ważnym przykładem jest tu zastosowanie ogrzewania opartego na wykorzystaniu pomp ciepła. W niepołomickim zamku zastosowano dwie pompy ciepła firmy OCHSNER typu OSWP 65 o mocy cieplnej 65 kW każda (fot.1). Współdziałają one z kolektorem poziomym, składającym się z 32 sekcji spiralnych, zlokalizowanym na wolnym, płaskim terenie nieopodal zamku. Obok pomp i kolektora, istotnym elementem systemu są dwa zbiorniki buforowe c.o., magazynujące ogrzaną wodę instalacji górnego źródła (fot.2). Na lokalizację pomp i zbiorników przeznaczono niewielkie pomieszczenie w piwnicach zamku.

Pompy dostarczają ciepła ogrzewającego 650 m² pomieszczeń na parterze zamku do temperatury 20 st. Celsjusza oraz taką samą powierzchnię piwnic do temperatury 17 st. Celsjusza. Ogrzewanie pomieszczeń parteru realizowane jest z wykorzystaniem instalacji podłogowej, która ze względów termodynamicznych znakomicie nadaje się do współpracy z pompami ciepła. Dodatkowym atutem takiego rozwiązania, szczególnie istotnym w obiektach zabytkowych, jest brak ingerencji w estetykę ogrzewanych pomieszczeń, ponieważ wyeliminowana jest konieczność stosowania grzejników. Tradycyjne grzejniki, odpowiednio dobrane do współpracy z pompą, zastosowano natomiast w piwnicy. Całość inwestycji zrealizowano ze środków własnych gminy Niepołomice. Koszt w wysokości około 400 tys. zł zwrócił się w ciągu zaledwie kilku lat w wyniku oszczędności środków finansowych przeznaczonych na ogrzewanie.

 

Fot.1. Pompy ciepła OCHSNER-OSWP 65 Fot.2.Zbiorniki buforowe c.o.